Athens Alitheia Forum “Confronting fake news and toxic discourse” Ομιλία του Υφυπουργού παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικού Εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη

Athens Alitheia Forum: “Confronting fake news and toxic discourse”

Ομιλία του Υφυπουργού παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικού Εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη

Εξοχότατε κύριε Πρόεδρε της Ελληνικής Δημοκρατίας,

αξιότιμε κύριε Πρωθυπουργέ,

κυρίες και κύριοι Υπουργοί,

Βουλευτές,

Γενικοί Γραμματείς,

φίλες και φίλοι,

Είναι μεγάλη χαρά που βλέπω για δεύτερη συνεχόμενη μέρα αυτήν την αίθουσα γεμάτη, όλες και όλους εσάς εδώ, σε ένα συνέδριο που φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν σταθερό θεσμό δημόσιου διαλόγου γύρω από ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της εποχής μας. Για ένα θέμα που σε τελική ανάλυση είναι ζήτημα δημοκρατίας: Η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης αλλά και η ουσιαστική θωράκιση της ελευθερίας του τύπου.

Θα ήθελα να ξεκινήσω ευχαριστώντας θερμά όλους όσοι συμμετείχαν στις εργασίες του συνεδρίου μας. Τους εκπροσώπους της Πολιτείας, τους δημοσιογράφους, τους εκπροσώπους της ακαδημαϊκής κοινότητας και των Μέσων Ενημέρωσης.

Γιατί η προστασία της αλήθειας στον δημόσιο διάλογο δεν είναι υπόθεση ενός θεσμού ή μιας κυβέρνησης, είναι πρωτίστως και πάνω απ’ όλα συλλογική πρόκληση και ευθύνη.

Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω όσο και αν αυτό ακούγεται παράδοξο και όσους αμφισβήτησαν αυτή την πρωτοβουλία. Γιατί μας έδωσαν το κίνητρο να προσπαθήσουμε ακόμα περισσότερο ώστε οι συζητήσεις χθες και σήμερα να είναι ακόμα πιο ουσιαστικές και με ακόμα μεγαλύτερο βάθος.

Θα ήθελα τέλος να καλωσορίσω ιδιαίτερα τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ο οποίος με τη συνολική πολιτική κατεύθυνση που έχει δώσει από την πρώτη ημέρα της διακυβέρνησής μας, έχει καταστήσει σαφές ότι η Δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ισχυρούς θεσμούς ενημέρωσης, χωρίς διαφάνεια και χωρίς πραγματική ελευθερία των μέσων με νόμους που γίνονται πράξη και εφαρμόζονται.

Είχα σχεδιάσει να ξεκινήσω αλλιώς την ομιλία μου, όμως η σημερινή παρουσίαση έρευνας του κύριου Γεράκη και της εταιρείας MARC, έδωσε αρκετή τροφή για σκέψη και ίσως απαντάει εν πολλοίς και στο ερώτημα, αν τελικά αξίζει τον κόπο το Athens Alitheia Forum να καθιερωθεί.

Το 53,1% όσων συμμετείχαν δήλωσαν πως έχουν πιστέψει κάποια στιγμή ένα από τα γνωστά fake news, τις ψευδείς πληροφορίες.  Το 86,7% ανησυχούν για τη διάδοσή τους. Από fake news που συναντούν το 77,1% λέει πως αφορούν ζητήματα πολιτικής, ενώ αμέσως μετά ακολουθούν τα διεθνή ζητήματα και τα οικονομικά θέματα.

Συντριπτικές μάλιστα είναι οι απόψεις των ερωτηθέντων, από ανθρώπους από όλους τους πολιτικούς χώρους και όλες τις ηλικίες προφανώς, για το αν τα fake news μπορούν να επηρεάσουν την πορεία της οικονομίας 78,6% ή να αλλοιώσουν τα αποτελέσματα εθνικών εκλογών, αν φοβούνται γι΄ αυτό, 81,8%, να επηρεάσουν τις ζωές τους, προσωπικά θέματα δηλαδή, 88,1%.

Πόσοι θεωρούν τελικά ότι τα fake news είναι πρόβλημα για τη δημοκρατία μας; 92,8%. Άρα μια απάντηση και σε όσους αμφισβήτησαν, αλλά και σε εμάς που είχαμε αυτήν την σκέψη αρχικά, είναι ότι η ίδια η κοινωνία είναι αυτή που μας δείχνει το δρόμο να κάνουμε αυτές τις συζητήσεις.

Και νομίζω ότι το 1ο Athens Alitheia Forum δικαιώνεται ως θεσμός, λόγω αυτών των απαντήσεων, των τοποθετήσεων που είδαμε, των συγκρούσεων, των πολιτισμένων συγκρούσεων που είδαμε σε αυτήν εδώ την αίθουσα και βέβαια, οφείλω να σταθώ σε αυτό, των πολλών μαθητών από σχολεία από όλη την Ελλάδα και φοιτητών από σχολές δημοσιογραφίας, που κατέκλυσαν αυτές τις δύο ημέρες την αίθουσα και θα ήθελα να τους πω ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ.

Κύριε Πρωθυπουργέ, κυρίες και κύριοι, από την πρώτη στιγμή η εντολή σας ήταν σαφής. Να σταματήσουμε να παρακολουθούμε παθητικά ένα τοπίο μέσων μαζικής ενημέρωσης, που για δεκαετίες παρέμενε «θολό» και άναρχο.

Και για να είμαι ειλικρινής, ένα από τα πρώτα πράγματα που μου έρχεται στο μυαλό, μέσα στα λίγο περισσότερο από δύο χρόνια που έχω την τιμή να μου έχει ανατεθεί το συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο, είναι η διαφορά ανάμεσα στα μεγάλα λόγια δίχως αντίκρισμα και στις πράξεις. Στη διαφορά εκείνων που υπόσχονταν, έλεγαν πολλά, έκαναν μεγαλόστομες δηλώσεις, πολλές φορές και πορείες και διαδηλώσεις, αλλά όταν είχαν την ευθύνη αυτών όλων των ζητημάτων, δεν πέρασαν καμία μεγάλη αλλαγή για τους δημοσιογράφους και για τα μέσα.

Ίσως ήταν ένας και από τους λόγους που κάποιοι εξ αυτών δεν ήθελαν το διάλογο και την αντιπαράθεση σε αυτό το συνέδριο. Δεν πειράζει. Το βήμα είναι πάντοτε εδώ για να τους περιμένει. Παραλάβαμε ένα χαρτοφυλάκιο, που κυριολεκτικά και δεν αναφέρομαι μόνο στα δυόμισι αυτά χρόνια, αναφέρομαι και στα προηγούμενα χρόνια και στους προκατόχους μου, μέχρι και το 2019 δεν είχε γίνει απολύτως τίποτα, ένα άναρχο τοπίο.

Και γιατί τα λέω όλα αυτά; Γιατί για να μπορούμε να λέμε τι θέλουμε να κάνουμε, τι πρέπει να κάνουμε, για να ενισχύσουμε την ελευθεροτυπία, για να προστατεύσουμε τα μέσα από τους κινδύνους που πλέον υπάρχουν, όχι μόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πρέπει μετά από 6,5- 7χρόνια να λέμε και τι έχουμε κάνει.

Αναμορφώσαμε τα μητρώα έντυπου και ηλεκτρονικού Τύπου. Για να μη σας κουράζω, εδώ και δυόμισι χρόνια και λίγο παραπάνω αλλά εδώ και 2,5 χρόνια με τις  νέες προσθήκες δεν πηγαίνει ούτε ένα ευρώ από τα δικά σας λεφτά, από τα χρήματα των Ελλήνων φορολογούμενων σε μέσα τα οποία δεν σέβονται τους δημοσιογράφους, δεν τηρούν τους κανόνες. Πλέον υπάρχει αυτός ο θεσμός των μητρώων που ήρθε για να μείνει.

Με τις νομοθετικές παρεμβάσεις των τελευταίων μηνών ενισχύσαμε τα ενυπόγραφα δημοσιεύματα. Ένα διαχρονικό αίτημα των ενώσεων δημοσιογράφων. Κατοχυρώνουμε την ενυπόγραφη δημοσιογραφία. Παράλληλα στηρίζουμε τον περιφερειακό τύπο. Ικανοποιήσαμε πριν από τρεις μήνες μαζί με το Υπουργείο Ανάπτυξης το μεγαλύτερο αίτημα όλων των ενώσεων του περιφερειακού τύπου. Ποιο είναι αυτό; Οι υποχρεωτικές κρατικές δημοσιεύσεις, με λίγα λόγια ένα συγκεκριμένο ποσοστό 30% κάθε διαφήμισης να πηγαίνει στον περιφερειακό τύπο, γιατί χωρίς περιφερειακό τύπο, χωρίς ισχυρό περιφερειακό τύπο έχουμε τεράστιο κίνδυνο όλες αυτές οι πληροφορίες να διοχετεύονται μόνο από αμφίβολης ποιότητας μέσα.

Παράλληλα, κάθε καμπάνια, κάθε διαφήμιση, κάθε τι το οποίο γίνεται από οποιοδήποτε φορέα του δημοσίου, όχι τα προηγούμενα χρόνια των «ευαίσθητων» κυβερνήσεων, αυτά τα χρόνια υποχρεωτικά από εδώ και στο εξής θα πρέπει να προδημοσιεύεται και απολογιστικά, δηλαδή μετά την υλοποίησή της για να μπορεί να παίρνει έγκριση και να προχωράει η χρηματοδότηση.  Να ξέρετε δηλαδή εσείς κάθε δικό σας ευρώ που πηγαίνει.

Θεσμοθετούμε την εθνική στρατηγική για την παιδεία στα μέσα και έχουμε ήδη ξεκινήσει το πιλοτικό πρόγραμμα στα σχολεία, ο λόγος που είναι σήμερα εδώ οι μαθητές από τα σχολεία αυτά: Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες. Και είμαστε κοντά στο να εξασφαλίσουμε αντίστοιχη χρηματοδότηση για να επεκταθεί σε όλα τα σχολεία της χώρας.  Με λίγα λόγια, όχι με καθηγητές εμάς αλλά έμπειρους δημοσιογράφους από όλη την Ελλάδα, πολλοί εξ αυτών συμμετείχαν και στο φόρουμ και είναι στην αίθουσα, τα παιδιά να μάθουμε γιατί είναι σημαντικό να τσεκάρουν ξανά και ξανά μια πληροφορία.

Η Κυβέρνηση αυτή και όχι οι δήθεν «ευαίσθητες» κυβερνήσεις, ήταν αυτή που κατήργησε την απλή δυσφήμιση ως αδίκημα για όλους και για τους δημοσιογράφους και θέσπισε ως ιδιώνυμο αδίκημα τις απειλές κατά αθλητικογράφων, ενώ είναι η Κυβέρνηση που με το Διεθνές Κέντρο Ασφάλειας των δημοσιογράφων προστατεύει ουσιαστικά κάθε εργαζόμενο στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Με λίγα λόγια, για να πω δυο λόγια και για αυτά τα οποία συζητήσαμε αυτές τις δυο μέρες, εμείς περάσαμε από τα μεγάλα λόγια στις πράξεις που είναι καθήκον μας απέναντι σε όλες και όλους εσάς.

Κυρίες και κύριοι, η ελευθερία του τύπου είναι θεμέλιο της δημοκρατίας.  Όμως δεν είναι ασπίδα για την παραπληροφόρηση. Ούτε άλλοθι για όσους την καπηλεύονται.  Και δυστυχώς καθημερινά γινόμαστε μάρτυρες μιας στρέβλωσης. Εκείνοι που φωνάζουν πολύ παραπάνω για την ελευθεροτυπία είναι αυτοί που προσπαθούν να την χρησιμοποιήσουν για να διαπράξουν τα δικά τους, εντός ή εκτός εισαγωγικών, «εγκλήματα».

Για πολλά χρόνια διστάσαμε να κάνουμε ένα απαραίτητο διαχωρισμό ανάμεσα στην αυθεντική δημοσιογραφική ελευθερία και στην κατάχρησή της από όσους διέσπειραν ψευδείς ειδήσεις αλλά και όχι μόνο, στο όνομα της ελευθεροτυπίας, στο όνομα του δημοσιογραφικού λειτουργήματος διέπρατταν σοβαρά αδικήματα όπως είναι η συκοφαντική δυσφήμιση και όχι μόνο.

Η ελευθερία του τύπου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ευθύνη. Ειδάλλως σε ανεύθυνα χέρια μετατρέπεται σε «όπλο» εναντίον της ίδιας της δημοκρατίας αλλά και της ίδιας της ελευθεροτυπίας.

Θέλω να είμαι ξεκάθαρος. Η δημοκρατία αντέχει την κριτική, για την ακρίβεια η δημοκρατία γεννήθηκε, εδραιώθηκε και καθημερινά διευρύνεται ακόμα και με την έντονη κριτική. Είναι προαπαιτούμενο της δημοκρατίας η κριτική και οι αντιθέσεις. Πολλές φορές και η άδικη κριτική. Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι η δημοκρατία είναι υποχρεωμένη να ανέχεται το ψέμα. Δεν είναι υποχρεωμένη να ανέχεται την οργανωμένη παραπληροφόρηση και σίγουρα δεν είναι υποχρεωμένη να ανέχεται την ανώνυμη χυδαιότηταπου έχει ένα και μοναδικό στόχο: να «φουντώνει» ο κόσμος, να οργίζεται ο κόσμος. Αυτό είναι το κίνητρο όσων διασπείρουν όλα αυτά τα ψέματα.

Ο σκοπός, λοιπόν, του συνεδρίου είναι ακριβώς αυτός, να ανοίξουμε ένα ειλικρινή διάλογο για τα θέματα αυτά: Ποια είναι τα κέντρα παραπληροφόρησης; Ποια είναι τα κίνητρά τους; Ποια μέσα χρησιμοποιούν; Πώς φτάνουν όλα αυτά στους χρήστες; Ποιος είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης;

Αν, λοιπόν, θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά για τη δημοκρατία πρέπει να μιλήσουμε σοβαρά και για την αλήθεια γιατί χωρίς αλήθεια δεν υπάρχει δημόσιος διάλογος και χωρίς δημόσιο διάλογο δεν υπάρχει δημοκρατία.

Θα το κάνουμε καθαρά και χωρίς περιστροφές και νομίζω ότι εδώ αυτό το οποίο χρειάζεται είναι όλοι με θάρρος να πουν τα πράγματα με το όνομά τους.

Σε μία από τις συζητήσεις που είχαμε σήμερα είχα την ευκαιρία να πω, βγάζοντας το καπέλο του κυβερνητικού εκπροσώπου αλλά μέσα από τις εμπειρίες δίπλα και στον Πρωθυπουργό και σε όλη αυτή τη δημόσια αντιπαράθεση να πω δύο πολύ σημαντικές σκέψεις, προτάσεις για το δημόσιο διάλογο.

Η πρώτη έχει να κάνει με την ανωνυμία του διαδικτύου, αυτό που κάποιοι λένε να «βγάλουμε τις κουκούλες από το διαδίκτυο». Προσοχή, εδώ δεν μιλάμε για κριτική, εδώ δεν μιλάμε για αντιπαραθέσεις, εδώ δεν μιλάμε για ελεύθερη έκφραση γνώμης και σίγουρα δεν μιλάμε για το πώς επιλέγει ο καθένας να ονομάζεται σε ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης.

Εδώ μιλάμε για την ανάγκη να ξέρουμε πίσω από το κάθε ψευδώνυμο, πίσω από τον κάθε χρήστη ποιος κρύβεται στην πραγματικότητα. Και όχι να το ξέρουμε όλοι εμείς εδώ, όχι να είναι δημόσια προφανώς πληροφορία αλλά να μπορεί πολύ εύκολα η δικαιοσύνη σε επικοινωνία με τις πλατφόρμες να αναζητήσει ποιος είναι αυτός ο οποίος κρύβεται από μία ενδεχόμενη παράνομη ενέργεια.

Και ξέρετε, τα ψέματα αυτά τα οποία μπορεί να έχουν γραφτεί δεν είναι μόνο επικίνδυνα για την Κυβέρνηση, για ένα κόμμα, όχι μόνο για τα εθνικά συμφέροντα.

Σας θυμίζω πολύ γρήγορα τη δήθεν  νεκρή κοπέλα στον Έβρο, τα ξυλόλια, τα χαμένα βαγόνια, όλο αυτό το οποίο δημιούργησε ένα κλίμα μίσους στην κοινωνία, πάνω σε μία τόσο τραγική υπόθεση, το δήθεν 13ωρο, τη δήθεν ιδιωτικοποίηση του νερού. Όλα αυτά έχουν και μία πολιτική διάσταση. Δυστυχώς όμως πολλά εξ αυτών έχουν και εθνική διάσταση, δηλαδή απειλούν την ίδια μας τη χώρα. Είναι πολλά παραπάνω.

Θέλω να σταθώ στο ότι αυτή η πρωτοβουλία, όπως και μία άλλη πρόταση, την οποία έχει προαναγγείλει η κυβέρνηση ότι συζητάει ως σκέψη, δηλαδή την απαγόρευση χρήσης μέχρι μια ηλικία, κάποιων μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τους νεότερους δηλαδή. Έχει και μία διάσταση χρέους απέναντι στα παιδιά μας. Κάποιοι έχουμε μικρά παιδιά, κάποιων τα παιδιά έχουν μεγαλώσει και κάποιοι θέλουν να κάνουν τη δική τους οικογένεια. Αλλά αυτό δεν έχει να κάνει. Κάθε παιδί που πάει στο σχολείο, κάθε μικρό παιδί έχουμε μια ευθύνη απέναντι σε αυτό το παιδί. Η νέα γενιά μεγαλώνει σε μία καταιγίδα πληροφορίας. Και μέσα σε αυτή την καταιγίδα κρύβεται και η παραπληροφόρηση. Για αυτό και η προστασία των παιδιών δεν είναι πολυτέλεια, είναι ευθύνη. Το ποινικό πλαίσιο υπάρχει, νόμοι υπάρχουν, το τι είναι νόμιμο και το τι είναι παράνομο είναι σαφές. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε πίσω από τις «κουκούλες», πίσω από εκείνους που μπορεί να διαπράττουν το οποιοδήποτε αδίκημα ή να κάνουν μια οργανωμένη προσπάθεια παραπληροφόρησης, να διακρίνουμε- όχι εμείς το ξαναλέω, οι αρμόδιες αρχές- ποιοι είναι οι φυσικοί και ηθικοί αυτουργοί. Το χρωστάμε σε όσους έφυγαν με την πικρία ότι διασύρθηκαν άδικα. Σε όσους έχασαν χρόνια, χρήμα, ζωή για να αποδείξουν ότι όσα τους χρέωσαν ήταν συκοφαντίες. Σε όσους καθημερινά είναι εκτεθειμένοι στο ψέμα. Το χρωστάμε όμως και σε εκείνους που μπορεί να δυσκολεύτηκαν, για μέρα να γυρίσουν στο σπίτι τους, να κοιτάξουν τα παιδιά τους. Σε όσους είδαν το πρόσωπό τους, το όνομά τους για μία ημέρα, μία εβδομάδα, ένα μήνα πρωτοσέλιδο δημοσίευμα.

Θέλω να κλείσω, πριν δώσω το λόγο στο πολύ σημαντικό πάνελ που κορυφώνεται και ολοκληρώνει το Συνέδριο, στον Πρωθυπουργό και στους αξιότιμους ομιλητές, τον κύριο Πρετεντέρη και τον κύριο Θεοχάρη, να πω το εξής.

Ως ασκούμενος δικηγόρος στο δικηγορικό γραφείο που είχα την τιμή να κάνω την άσκησή μου, μία από τις υποθέσεις που τότε ήταν σε εξέλιξη, ήταν ενός παλιού πολιτικού προσώπου, ο οποίος δεν ήταν ακριβώς στο προσκήνιο, ήταν στο παρασκήνιο.

Τότε είχε μία περιπέτεια η οποία ήταν πολύ γνωστή, είχε στοχοποιηθεί. Θυμάμαι πολύ συχνά τους συγγενείς να έρχονται στο γραφείο, δεν ήμουνα εγώ εκείνος που χειριζόταν της υπόθεσης, αλλά ήμουν κοντά στην ολοκλήρωση του χειρισμού της υπόθεσης και δυστυχώς όλη αυτή η ταλαιπωρία, όλη αυτή η σπίλωση είχε και συνέπειες για την υγεία του ανθρώπου αυτού, που λίγα χρόνια μετά, αμέσως μετά ή λίγους μήνες μετά την δικαίωση του, έφυγε από την ζωή.

Δεν έχει σημασία να πούμε το όνομα. Δεν θέλω να εκμεταλλευτώ αυτή την ιστορία. Θυμάμαι, όμως, ότι ενώ η σπίλωση, και εκείνου και πολλών άλλων, ήταν πρωτοσέλιδο και πολλά πρωτοσέλιδα, η δικαίωση ήταν ένα μονόστηλο στις εφημερίδες.

Ξέρετε, μπορεί να νομίζουν πολλοί ότι δεν τους αφορά αυτή η συζήτηση. Κάνουν λάθος. Γιατί σήμερα μπορεί να είναι ένας υπουργός, μπορεί να είναι ο Πρωθυπουργός, ο συγγενής ενός άλλου πολιτικού, ενός δημοσιογράφου. Σήμερα μπορεί κάποιοι από εσάς να βρίσκεστε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενός πολιτικού μας αντιπάλου εν είδει προγραφών. Αύριο μπορεί να είναι οποιοσδήποτε άλλος.

Σας ευχαριστώ για την παρουσία σας και συνεχίζουμε με την πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση.

Ακολουθούν φωτογραφίες (ο φάκελος ανανεώνεται συνεχώς): https://www.dropbox.com/scl/fo/dt9kngb2qij8w20aphyzo/ACBGFtrtVGbZuU5rRXWHcbI?rlkey=skb9z26d0b6tfavuazvbu0vj8&st=3fces85k&dl=0