Athens Alitheia Forum “Confronting fake news and toxic discourse” – «Μηχανισμοί και αντίδοτα κατά της παραπληροφόρησης»
Athens Alitheia Forum
“Confronting fake news and toxic discourse”
«Μηχανισμοί και αντίδοτα κατά της παραπληροφόρησης»
Η πρώτη ημέρα του Συνεδρίου Athens Alitheia Forum ολοκληρώθηκε με τη συζήτηση για τους Μηχανισμούς και τα αντίδοτα κατά της παραπληροφόρησης, την οποία συντόνισε η δημοσιογράφος του iefimerida.gr Σοφία Γιαννακά.
Ο Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης Δημήτρης Κιρμικίρογλου, στην εισαγωγική του τοποθέτηση τόνισε τα εξής:
«Η αλήθεια είναι ότι ξεπερνάει τις προσδοκίες μας και δείχνει ακριβώς το πώς έχει αγκαλιάσει η κοινωνία ουσιαστικά αυτό το συνέδριο που γίνεται για πρώτη φορά από τη Γενική Γραμματεία, το 1ο Athens Alitheia Forum, το οποίο όπως ανέφερε και ο Υπουργός ο κύριος Μαρινάκης, δεν είναι ένα συνέδριο που γίνεται για επικοινωνιακούς λόγους, ούτε ένα συνέδριο το οποίο γίνεται για τις εντυπώσεις.
Αλλά είναι μια συστηματική προσπάθεια να βρεθούν σε έναν κοινό χώρο άνθρωποι από την ακαδημία, άνθρωποι από την δημοσιογραφία, πολίτες απλοί, εκπαιδευτικοί, μαθητές που μέχρι τώρα κάθονται εδώ μαζί μας και μας ακούν με προσοχή και να συζητήσουμε ουσιαστικά για δυο σημαντικές θα έλεγα θεματικές που είναι η παραπληροφόρηση από τη μια πλευρά και ο τοξικός λόγος.
Αυτές οι δυο θεματικές αλληλοσυμπληρώνονται σε έναν βαθμό διότι όταν η παραπληροφόρηση από τη μια πλευρά εισάγει ψευδείς αφηγήσεις, ο τοξικός λόγος από την άλλη δηλητηριάζει με μίσος και εκφοβισμό ώστε κάποιος να μην μπορεί να μείνει μέχρι τέλους σε αυτή τη συζήτηση.
Και νομίζω ότι αυτός είναι ο στόχος συχνά και αυτό είναι ένα φαινόμενο που παρουσιάζεται στα social media και όχι μόνο, να μην μείνει κάποιος στη συζήτηση. Να υπάρξει σιωπή και να υπάρξει μια απόσυρση θα έλεγα από τον διάλογο. Και αυτό είναι και ο βαθύς προβληματισμός που ξεκινήσαμε για να κάνουμε αυτό το συνέδριο. Είναι βαθιά δημοκρατική ουσιαστικά η προσέγγιση που κάνουμε σήμερα. Αλλά αυτή η δυναμική δεν είναι μόνο ένα κοινωνικό φαινόμενο θα έλεγα με αυτές τις προεκτάσεις, αν ήταν αυτό ίσως θα αρκούσε μόνο η εκπαίδευση για παράδειγμα ως μια από τις λύσεις που θα μπορούσαμε τέλος πάντων να εξετάσουμε. Έχει και ένα βαθύ γεωπολιτικό αποτύπωμα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατύπωσε προσφάτως την στρατηγική Protect EU ότι υβριδικές απειλές, παρέμβαση στις εκλογές, χειραγώγηση πληροφοριών, παραπληροφόρηση είναι πλέον βασικό χαρακτηριστικό του τοπίου ασφάλειας στην Ευρώπη. Το ευρωβαρόμετρο το επιβεβαίωσε επίσης σε έρευνες όπου αναφέρει ότι η ξένη παρέμβαση κατατάσσεται ως η δεύτερη σοβαρότερη πρόκληση για τη δημοκρατία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πολίτες σε Γαλλία και Ισπανία αλλά και άλλες χώρες αναδεικνύουν την παραπληροφόρηση και την άνοδο του εξτρεμισμού ως από τους κορυφαίους κινδύνους. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης τεκμηρίωσε μόνο φέτος, τη φετινή χρονιά, 505 περιστατικά ξένης χειραγώγησης. Το 56% από την άλλη πλευρά ενημερώνεται κυρίως μέσω μέσων κοινωνικής δικτύωσης.Η στοχοποίηση δημοσιογράφων είναι ένα μέρος αυτής της προσέγγισης ουσιαστικά που έχει ως στόχο την χειραγώγηση ώστε να φθαρούν οι δημοκρατικοί κανόνες και να καταρρεύσουν στο τέλος της ημέρας οι θεσμοί.
Σε αυτό λοιπόν το τοπίο η Ελλάδα δεν είναι απλά θα έλεγα αποδέκτης απειλών, είναι μια χώρα που προτείνει λύσεις. Βρίσκεται στο σταυροδρόμι της Ευρώπης, Μεσογείου, Βαλκανίων, Ανατολής σε μία ευαίσθητη γεωπολιτικά γειτονιά, βλέπουμε πολύ συχνά πόσα αφηγήματα στήνονται στις μεταναστευτικές πιέσεις που δέχεται η χώρα μας, πόσα αφηγήματα στήνονται πολλές φορές στο εσωτερικό επίπεδο για πολιτικούς λόγους αλλά και ποιες είναι οι καθημερινές απειλές που δέχονται όσοι αμφισβητούν αυτή την αλήθεια που δεν θέλουν να ακούσουν κάποιοι.
Το Alitheia Forum, λοιπόν, έχει ως στόχο να θέσει όλα αυτά τα ζητήματα επί τάπητος.
Η λέξη μηχανισμός, τουλάχιστον για την Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και στη δική μας προσέγγιση όπως την έχει χαράξει ο Υπουργός, δεν είναι μία τεχνική, ένα εργαλείο αντιδραστικό, είναι ουσιαστικά μία ολιστική προσέγγιση που βασίζεται τόσο στην πρόληψη όσο και στην αντιμετώπιση στο πεδίο. Αυτή η στρατηγική διάκριση μεταφέρεται σε συγκεκριμένες πολιτικές και η οποία, θα έλεγα ότι χαρακτηρίζεται από μία hall of society, μία δηλαδή προσέγγιση μέσα από την κοινωνία και συνδέεται με τέσσερις βασικούς πυλώνες. Πρώτον, είναι οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις που προχωρούν και έχουν προχωρήσει την τελευταία χρονιά και θα ακολουθήσουν. Αναφέρω χαρακτηριστικά ότι μόνο αυτή τη χρονιά είχαμε για πρώτη φορά την θεσμοθέτηση του Ελληνικού Συμβουλίου Μέσων, του Εθνικού Συμβουλίου Μέσων. Την αναβάθμιση των μητρώων τύπου για να καταπολεμηθεί ουσιαστικά η ανωνυμία σε ένα βαθμό στα media και να τεθούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις επαγγελματικές που διασφαλίζουν την πολυφωνία και την ελευθερία της έκφρασης.
Η εθνική στρατηγική παιδεία στα μέσα, για πρώτη φορά θεσμοθετήθηκε με το τελευταίο νομοσχέδιο. Παράλληλα αναβαθμίστηκε η ΕΡΤ, ενώ μπήκαν σαφείς κανόνες όσον αφορά την διαφήμιση. Μόλις προσφάτως, την προηγούμενη βδομάδα, τέθηκαν συγκεκριμένες ρυθμίσεις για την προδημοσίευση των δαπανών στα site όλων των οργανισμών.
Ο δεύτερος πυλώνας είναι αυτός που ονομάζουμε η ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας, η οποία βασίζεται δηλαδή στην πρόληψη. Και εδώ έχουμε τα παιδιά, όπως είπα, από το πρόγραμμα χαρακτηριστικό αυτής της προσέγγισης, Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες, δηλαδή 35 σχολεία με 1.100 μαθητές ήρθαν σε επαφή με δημοσιογράφους και ουσιαστικά συμμετέχουν πλέον σε ένα διαδραστικό, θα έλεγα, εργαστήρι για να ενισχύσουν την κριτική τους ικανότητα και να εναρμονιστούν με τις νέες τάσεις που έρχονται από την τεχνητή νοημοσύνη και όλες τις υπόλοιπες τεχνολογίες.
Αντίστοιχα προχωρούμε σε συνεργασίες με πανεπιστήμια. Είχαμε τη συνεργασία με το Πάντειο, με το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, με το Δημοκρίτειο Θράκης και θα ακολουθήσουν νέες πρωτοβουλίες.
Την επόμενη εβδομάδα έχουμε το πρώτο media hub στο Διδυμότειχο. Σε μια ακριτική ουσιαστικά περιοχή.
Συνεχίζω με τον κρατικό συντονισμό, που είναι ο τρίτος πυλώνας για την αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών. Μαζί με την Γενική Γραμματεία Εθνικής Αμύνης αλλά και με άλλες Γενικές Γραμματείες συντονίζουμε ουσιαστικά την, την στρατηγική για το πως θα έχουμε ενισχυμένη ανθεκτικότητα απέναντι στην, σε υβριδικές απειλές.
Ενώ μαζί μας είναι ο αγαπητός κύριος Cesarini, εκπρόσωπος του EDMO. Ένας πολύ σημαντικός οργανισμός, εξειδικευμένος για τα θέματα παραπληροφόρησης. Όπου μαζί τους θα ενώσουμε τις δυνάμεις έτσι ώστε να έχουμε ακόμη μεγαλύτερη, θα έλεγα, επιδραστικότητα. Τα αντίδοτα όλα αυτά πρέπει να είναι δομικά. Να αποφασίζονται και κυρίως στην συνεργασία. Άρα ένα από τα επόμενα βήματα μας είναι η στενότερη συνεργασία με την γαλλική πλευρά, η οποία έχει θέσει πρότυπα για την αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών. Οι Σκανδιναβικές χώρες με τις οποίες αντλούμε παραδείγματα και καλές πρακτικές για τα θέματα της στρατηγικής για την παιδεία στα Μέσα. Αλλά και άλλες χώρες ευρύτερα, έτσι ώστε οι απαντήσεις να είναι κοινές, όπως αναδείχθηκαν και από τον υπουργό. Επιστρέφω, λοιπόν, στον τίτλο μας. Αν φύγουμε από δω με μια μόνο πεποίθηση ας είναι αυτή. Ο πιο ισχυρός μηχανισμός εναντίον της παραπληροφόρησης δεν είναι τεχνολογικός. Δεν είναι νομοθετικός. Δεν είναι κανονιστικός. Είναι ένας πολίτης που ξέρει να αναρωτιέται ποιος το έγραψε, γιατί και με ποια στοιχεία. Αυτό χτίζεται στα σχολεία, στα πανεπιστήμια, στις διδακτικές αίθουσες, στις οικογένειες. Και αυτό προσπαθούμε να χτίσουμε και εμείς εδώ, σε αυτή την αίθουσα, με αυτή την συζήτηση που προκαλέσαμε».
Στη συνέχεια ο Γενικός Γραμματέας Εθνικής Ασφάλειας, Θ. Ντόκος, επεσήμανε μεταξύ άλλων ότι «Ζούμε σε ένα δύσκολο, πολύπλοκο και ρευστό περιβάλλον ασφαλείας, όπου η ΑΙ έχει μπει στο κάδρο και κινείται με γοργούς ρυθμούς για να μπει στο κέντρο. Οι συγκρούσεις πλέον διεξάγονται και στο φυσικό χώρο και στον ψηφιακό, είτε στον κυβερνοχώρο, είτε στον χώρο της πληροφορίας και ενημέρωσης. Και αυτά είναι τα διδάγματα του πολέμου στην Ουκρανία, του πολέμου στη Γάζα, στον Περσικό Κόλπο. Σε καθημερινή βάση διεξάγεται ένας πληροφοριακός πόλεμος. Είναι μια συνεχής διαδικασία, πολλές φορές υψηλής έντασης και είναι ταυτόχρονα και αμυντική και επιθετική».
Επεσήμανε ότι «κακόβουλα λογισμικά είναι εξίσου και πιο καταστρεπτικά από τα πιο προηγμένα οπλικά συστήματα. Τα bots είναι εξίσου επικίνδυνα με τις σφαίρες και τα πληκτρολόγια μπορεί να είναι πιο καταστρεπτικά και από τις βόμβες».
Ο Paolo Cesarini, Chair of the Executive Board of the European Digital Media Observatory and PT Professor at theEuropean University Institute, υπογράμμισε πως «η παραπληροφόρηση διαδίδεται μέσω ενός συνδυασμού ψυχολογικών, κοινωνικών και τεχνολογικών μηχανισμών. Γνωστικές προκαταλήψεις, όπως η προκατάληψη επιβεβαίωσης (confirmation bias), κάνουν τους ανθρώπους πιο πιθανό να αποδέχονται πληροφορίες που συμφωνούν με τις ήδη υπάρχουσες πεποιθήσεις τους, ενώ οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν περιεχόμενο που προκαλεί έντονο ενδιαφέρον — συχνά εντυπωσιακό ή υπερβολικό — ανεξάρτητα από την ακρίβειά του».
Κλείνοντας τόνισε ότι «η συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, ερευνητών, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και τεχνολογικών εταιρειών είναι απαραίτητη για τον εντοπισμό, τον περιορισμό και τη μείωση των κοινωνικών επιπτώσεων της παραπληροφόρησης, διατηρώντας παράλληλα ανοικτά και δημοκρατικά οικοσυστήματα πληροφόρησης».
Ο Πρόεδρος Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστημίου Πειραιά, Α. Τζιαμπίρης, λαμβάνοντας στη συνέχεια τον λόγο επεσήμανε ότι: «η τραγική επίγνωση είναι ότι ένα ψέμα γίνεται αποδεκτό και ότι όταν ένα ψέμα γίνεται αποδεκτό καθίσταται αλήθεια ως προς τις πρακτικές του συνεπαγωγές».
«Η τεχνολογία καθορίζει το επικοινωνιακό περιβάλλον, διαμορφώνοντας τους όρους, τα μέσα και τους τρόπους της επικοινωνιακής χειραγώγησης» πρόσθεσε χαρακτηριστικά.
Επόμενη ομιλήτρια, η Elzbieta Drazkiewicz, Principal Investigator, Nordic Disinformation Resilience Network , η οποία τόνισε: «Καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι μηχανές αναζήτησης ενισχύονται όλο και περισσότερο από τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη (generative AI), η παραπληροφόρηση μπορεί να διαδίδεται ακόμη πιο αποτελεσματικά. Για τους περισσότερους ερευνητές δεν υπάρχει αμφιβολία ότι σήμερα βιώνουμε μια κρίση της πληροφόρησης με πιθανώς δραματικές κοινωνικοπολιτικές συνέπειες».
«Γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αναζητηθούν λύσεις που μπορούν να βοηθήσουν στην προστασία των κοινωνιών μας, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τις δημοκρατικές μας αξίες, συμπεριλαμβανομένης της συμπερίληψης και της ελευθερίας της έκφρασης» σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ο Πρόεδρος ΔΣ Ένωσης Ιδιοκτητών Ιδιωτικών Ραδιοφωνικών Σταθμών Αττικής (ΕΙΙΡΑ). Κ. Φωτόπουλος, από την πλευρά του, τόνισε: «τα ραδιόφωνα λειτουργούν, λειτουργούσαν και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και οι εφημερίδες, τα παραδοσιακά ας τα πούμε μέσα, λειτουργούν με έναν αλγόριθμο. Ο αλγόριθμος αυτός τι λέει; Ότι τσεκάρω τα γεγονότα, πάω σε αυτούς που λαμβάνουν μέρος στο γεγονός και προσπαθώ να δω ποια είναι η αλήθεια».
«Δεν πρόκειται να σταματήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη ούτε να σταματήσουμε τις μεγάλες πλατφόρμες. Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να υπάρχει ισονομία. Ό,τι ισχύει για τα μέσα τα παραδοσιακά να ισχύει και για τα νέα μέσα. Και να υπάρξει ίσος ανταγωνισμός, δηλαδή να υπάρχει ανταγωνισμός επί ίσοις όροις όσο είναι δυνατόν. Και αυτό μπορεί να γίνει μόνο με τη νομοθέτηση» είπε καταλήγοντας ο κ. Φωτόπουλος .
Το συνέδριο μεταδίδεται ζωντανά μέσω YouTube από το κανάλι της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://youtube.com/live/TOiNM8Bs4f8
Το πρόγραμμα του Συνεδρίου μπορείτε να το βρείτε εδώ: https://media.gov.gr/athens-alitheia-forum/
Ακολουθούν φωτογραφίες (ο φάκελος ανανεώνεται συνεχώς): https://www.dropbox.com/scl/fo/dt9kngb2qij8w20aphyzo/ACBGFtrtVGbZuU5rRXWHcbI?rlkey=skb9z26d0b6tfavuazvbu0vj8&st=8m1o7asc&dl=0